Fundacja Ex Bono – w związku z którą Małgorzata Wilkos usłyszała zarzuty – to jeden z najbardziej znanych przykładów nadużyć związanych z Funduszem Sprawiedliwości za rządów obozu prawicy. Powstała w 2018 roku i zrealizowała na zlecenie opolskiego ratusza jeden projekt o wartości około 4 tys. zł.
Mimo tak skromnego dorobku fundacja zgłosiła się do konkursu Funduszu Sprawiedliwości na prowadzenie pomocy dla ofiar przestępstw w latach 2019–2021. Wygrała, pokonując znacznie bardziej doświadczone organizacje pozarządowe, m.in. opolskie Stowarzyszenie Quisisana, które od lat prowadziło szeroko zakrojoną pomoc ofiarom przestępstw.
Fundacja pojawia się i znika
W ciągu trzech lat Ex Bono miała otrzymać z Funduszu Sprawiedliwości łącznie około 9 mln zł. Ponad 5 mln zł przeznaczono na pomoc ofiarom przestępstw w województwie opolskim, a pozostałe 4 mln zł na działalność fundacji na części terenu województwa śląskiego, wraz z centrum w Tychach.
Wygrana nieznanej szerzej fundacji i przyznanie jej wielomilionowego wsparcia wywołały oburzenie w opolskim trzecim sektorze. Tym bardziej że – jak potwierdziła późniejsza kontrola Najwyższej Izby Kontroli – Ex Bono nie spełniała wymogów formalnych. Powinna była posiadać w każdym powiecie co najmniej jeden punkt, do którego mogłyby zgłaszać się ofiary przestępstw. Nie posiadała żadnego. Część uruchomiła dopiero wiosną 2019 – gdy już rozpoczęła realizację projektu.
Co więcej, sama fundacja działała bardzo krótko. Latem 2019 roku zakończyła działalność, o czym informowała kartka na drzwiach jej siedziby przy placu Kazimierza. Ośrodek w Tychach funkcjonował nieco dłużej, ale osoby potrzebujące z Opolszczyzny odsyłano pod adres fundacji zarejestrowanej w mieszkaniu w bloku na opolskim osiedlu Metalchem.
Gdy na początku 2020 roku po raz pierwszy zastukałem pod ten adres, otworzyła mi młoda kobieta w ciąży. Potwierdziła, że fundacja jest tu zarejestrowana, ale nikogo z niej nie ma na miejscu, po czym zamknęła drzwi. Z czasem Ex Bono przeniosła się do zrujnowanego domu przy ul. Św. Anny w opolskim Zakrzowie.
Zarówno pod mieszkaniem na Metalchemie, jak i pod ruderą w Zakrzowie pojawiali się ludzie, których fundacja zostawiła na lodzie. Jak pisała NIK, „pewne jest, że kilkaset osób pokrzywdzonych (…) zostało bez pomocy”. Wśród nich były osoby w trakcie leczenia psychiatrycznego oraz ofiary przemocy domowej, które z dnia na dzień straciły wsparcie prawne.
Radna Małgorzata Wilkos zaprzeczała powiązaniom z Ex Bono
Jak to możliwe, że fundacja ze znikomym doświadczeniem zdobyła wielomilionową dotację? Kluczowe okazały się powiązania ze środowiskiem „ziobrystów”, którzy w rządzie PiS decydowali o Funduszu Sprawiedliwości i nadzorującym go ministerstwie.
Tomasz Mraz, były dyrektor Departamentu Funduszu Sprawiedliwości, zeznał wiosną 2024 roku, że Ex Bono była „oczkiem w głowie” Patryka Jakiego. Według jego relacji, jedna z dyrektorek funduszu wielokrotnie powtarzała, że Ex Bono „to podmiot Patryka Jakiego”.
Europoseł PiS podważał wiarygodność tych zeznań, jednak powiązania fundacji z „ziobrystami” są trudne do zakwestionowania. Jej prezesem był nieżyjący już Ryszard Markowski, wujek radnej Małgorzaty Wilkos. Sama radna przez lata współpracowała z Patrykiem Jakim – pracowała w jego biurze poselskim, a z nadania środowiska „ziobrystów” zasiadała w radzie nadzorczej spółki Zakład Konstrukcji Spawanych „Łabędy”.
Radną Opola została w 2014 roku z komitetu Arkadiusza Wiśniewskiego, który wówczas współpracował z Jakim. W 2018 roku ponownie zdobyła mandat, a w 2022 roku opuściła klub prezydenta, by zasilić klub PiS, z którego list została radną w obecnej kadencji.
Początkowo Małgorzata Wilkos zaprzeczała jakimkolwiek powiązaniom z Ex Bono. Broniła jednak fundacji. Najpierw w Radiu Opole twierdziła, że pomogła ona ponad tysiącowi osób. Później w rozmowie z portalem dorzeczy.pl mówiła już tylko o „ponad 150 osobach”.
Wiosną 2024 roku utrzymywała, że nie ma nic wspólnego z fundacją. Gdy wskazaliśmy rodzinne powiązania, odpowiedziała: „każdy ma jakąś rodzinę”. Małgorzata Wilkos ponownie zaprzeczała związkom z Ex Bono.
Kilka miesięcy później okazało się jednak, że to ona pokwitowała opłatę za wpis fundacji do KRS i dokonała przelewu. Wówczas zmieniła wersję wydarzeń.
– Szczerze mówiąc, nie pamiętam tego, ale zważywszy na to, że prezesem fundacji jest mój krewny, który nie mieszka w Opolu, a Sąd Rejestrowy ma swą siedzibę w Opolu, to zapewne zaniosłam do KRS dokumenty rejestrowe i wniosłam wymaganą opłatę, bo mnie o to poprosił – powiedziała portalowi dorzeczy.pl.
Prokuratura stawia zarzuty
Z materiału TVN24 wynikało, że Piotr Trypnik, kojarzony z obozem prawicy członek rady programowej fundacji, propozycję wejścia do tejże rady otrzymał podczas spotkania na ławce w parku. Zaś inspektor NIK w materiale telewizji stwierdził, że „tą fundacją nie kierowały osoby, które formalnie były wykazane jako jej kierownictwo”.
Ustalenia te potwierdziła Prokuratura Krajowa, prowadząca śledztwo dotyczące nieprawidłowości w wydatkowaniu pieniędzy z Funduszu Sprawiedliwości w latach 2016–2023. W jego ramach prześwietlono działalność Ex Bono.
– We wniosku złożonym w XX otwartym konkursie ofert na lata 2019–2021 fundacja podała nieprawdziwe informacje dotyczące kadry oraz lokalizacji punktów pomocy. W chwili składania oferty nie dysponowała ani wskazanym personelem, ani lokalami – informuje Katarzyna Calów-Jaszewska z biura prasowego Prokuratury Krajowej.
Z ponad 5 mln zł przyznanej dotacji fundacja otrzymała blisko 835 tys. zł. Umowę wypowiedziano jej 19 czerwca 2019 roku z powodu niewłaściwej realizacji zadania.
– Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że faktyczne decyzje dotyczące funkcjonowania fundacji podejmowała Małgorzata W., która nie pełniła w niej formalnej funkcji, a także, że podrobiła podpisy prezesa zarządu na trzech dokumentach kierowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości – dodaje przedstawicielka PK.
Radna usłyszała zarzuty:
- usiłowania oszustwa znacznej wartości,
- wyłudzenia dotacji,
- podrobienia dokumentów.
9 grudnia 2025 roku została zatrzymana, przesłuchana i objęta wolnościowymi środkami zapobiegawczymi. Musi dwa razy w miesiącu stawiać się na II Komisariacie Policji w Opolu, nie może kontaktować się z kilkunastoma osobami wskazanymi przez śledczych (są świadkami w sprawie), ma zakaz opuszczania kraju i zatrzymany paszport. Zastosowano wobec niej także poręczenie majątkowe w wysokości 30 tys. zł.
Małgorzata Wilkos ma zarzuty za Ex Bono. Lider PiS nie znał sprawy
Kamil Bortniczuk, poseł PiS i lider partii w województwie opolskim, od nas dowiedział się, że radna Małgorzata Wilkos usłyszała zarzuty w związku z działalnością fundacji Ex Bono.
– Nie miałem świadomości tej sytuacji – przyznaje. – To brzmi poważnie, niewątpliwie się tym zajmiemy. Nie znam materiału dowodowego, musimy też pamiętać, że w niektórych sprawach Prokuratura Krajowa postępuje czysto politycznie, choć nie przesądzam, że tak jest w tym przypadku. Potrzebujemy czasu, aby zapoznać się ze sprawą i podjąć odpowiednie kroki, adekwatne do tego, co się wydarzyło.
Zapytaliśmy też Michała Nowaka, lidera klubu PiS w radzie Opola oraz szefa tej partii w mieście, czy wiedział o tym, że radna Wilkos ma zarzuty oraz czy w związku z tym będzie zawieszona.
– Małgorzata Wilkos wielokrotnie podkreślała swoją niewinność – mówi Michał Nowak. – Mamy też domniemanie niewinności. W tej sytuacji wyciąganie wobec radnej jakichkolwiek konsekwencji, gdy niczego jej nie udowodniono i nie skazano prawomocnym wyrokiem, byłoby kolejną formą prześladowania i nękania, jakiego wobec wysokich rangą polityków opozycji dopuszcza się prokuratura.
Zwróciliśmy się do Małgorzaty Wilkos – zgodziła się na publikację wizerunku oraz podawanie jej danych – o odniesienie do sprawy Ex Bono. Radna PiS przesłała oświadczenie, które zamieszczamy poniżej:
„Sprawę moich związków z Fundacją Ex Bono wyjaśniałam publicznie wielokrotnie. Wymierzone wobec mnie działania Prokuratury Krajowej wpisują się w prześladowanie opozycji i polityczną nagonkę wobec polityków Suwerennej Polski i Prawa i Sprawiedliwości. Oświadczam, że nie dokonałam wskazanych czynności i jestem niewinna”.
Za zarzucane czyny grozi jej do 10 lat więzienia. Postępowanie trwa.
Afera Funduszu Sprawiedliwości
Śledztwo w sprawie działalności Funduszu Sprawiedliwości za rządów PiS trwa od lutego 2024 roku. Prowadzi je specjalny zespół, powołany przez Adama Bodnara, ówczesnego ministra sprawiedliwości.
W listopadzie ub.r. prokuratura postawiła Zbigniewowi Ziobrze 26 zarzutów. Wszystkie mają związek z nieprawidłowościami w FS. Według śledczych, były minister sprawiedliwości stał na czele zorganizowanej grupy przestępczej, która przywłaszczyła ponad 150 mln zł z tego funduszu.
Prokuratura informowała, że stwierdziła nieprawidłowości przy dzieleniu i przyznawaniu pieniędzy z FS. Zdaniem śledczych, Zbigniew Ziobro miał przekraczać uprawnienia i zaniedbywać obowiązki. Wydawał też wydawać swoim współpracownikom polecenia o charakterze przestępczym.
Zarzuty usłyszeli też inni politycy PiS, którzy wcześniej należeli do Suwerennej Polski Zbigniewa Ziobry. To Marcin Romanowski, były wiceminister sprawiedliwości, który nadzorował FS i wedle śledczych wskazywał komu i ile przyznać pieniędzy. Dariusz Matecki ma zarzuty w związku z przyznawaniem pieniędzy kojarzonym z nim podmiotom medialnym. Zarzuty usłyszał też Michał Woś, odpowiedzialny za zakup systemu Pegasus za pieniądze z FS, który służył m.in. do inwigilacji opozycji.
Jedną z głośniejszych spraw jest przyznanie 100 mln zł dla ośrodka Archipelag. To kompleks, który pod Warszawą tworzyła Fundacja Profeto. Na jej czele stoi ks. Michał Olszewski, były egzorcysta, który „zasłynął” tym, że chciał salcesonem wypędzać z ludzi „demony wegetarianizmu”. Dziwnym trafem, w ośrodku dla ofiar przestępstw miały powstać studia nagraniowe, reżyserki do postprodukcji czy sala widowiskowa.
Czytaj także: Eskaluje konflikt w opolskim PiS. Artur Kamiński: „Absurd i chaos komunikacyjny”
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania
