Liczenie wiernych na niedzielnych mszach (tzw. dominicantes) i przyjmujących Komunię św. (communicantes) przyniosło ciekawe wyniki statystyczne o tym, jaka jest religijność Polaków. W Polsce procent uczestników mszy w przeciętną niedzielę wyniósł 29,6 procent parafian (więcej niż w 2023 roku o 0,57). Przyjmujących Komunię św. było 14,6 proc. (wzrost o 0,64 proc.).
Można na te wyniki religijności Polaków patrzeć na różne sposoby. Optymiści odnotowali pierwszy od czasów pandemii, która wiele osób na długo oderwała od „żywego” uczestnictwa w Eucharystii, wzrost. Jeśli popatrzymy na te same wyniki w sposób maksymalistyczny, to oczywiście nie ma się czym cieszyć.
Bardzo daleko dzisiaj katolikom w Polsce do chrześcijan z Abiteny (obecnie jest to teren Tunezji), schwytanych w 304 roku podczas niedzielnej Eucharystii, której odprawianie było zakazane. Doprowadzeni przed oblicze sędziego, zostali zapytani, dlaczego uczestniczyli w niedzielę w obrzędach religii chrześcijańskiej, choć wiedzieli, że groziła za to kara śmierci. „Sine dominico non possumus!”. Nie możemy żyć bez Dnia Pańskiego – odpowiedzieli.
Od początku IV wieku wiele się pod tym względem zmieniło. Polska należy do bogatego i mocno zlaicyzowanego świata Zachodu. I na tym tle polskie statystyki uczestnictwa w liturgii wyglądają dobrze. W Niemczech średni poziom uczestników mszy św. nie przekracza 10 procent. We Francji w różnych diecezjach waha się w przedziale od 5 do 12 procent. W ubiegłym roku „Deutsche Welle” poinformowała, że w Niemczech liczba osób nieprzyznających się do żadnej religii wynosi 39 mln osób. To o milion więcej niż razem katolików i ewangelików. Osoby wierzące w Boga wciąż stanowią w niemieckim społeczeństwie nieznaczną większość, ponieważ około 3,5 miliona mieszkańców Republiki Federalnej to muzułmanie.
Religijność Polaków. Na mszę więcej ludzi chodzi na wsi
Warto zwrócić uwagę, że polskie dane dotyczące uczestnictwa w mszy św. są mocno zróżnicowane terytorialnie.
W diecezji tarnowskiej na msze przychodzi nadal 62,3 proc. parafian, w rzeszowskiej 52 proc., w przemyskiej – 50 proc. Na drugim biegunie są diecezje nieprzekraczające 18-19 procent wiernych: koszalińsko-kołobrzeska – 17,53 proc., szczecińsko-kamieńska – 17,59 proc., sosnowiecka – 18,40 proc. oraz zielonogórsko-gorzowska – 18,53 proc. i łódzka – 18,64 proc.
W diecezji opolskiej liczba uczestników mszy niedzielnych wynosi 34,12 proc., co sytuuje ją wśród 17 diecezji powyżej średniej ogólnopolskiej. Mieszczą się w tej grupie tylko trzy diecezje z zachodniej części Polski (pelplińska, zamieszkała w dużej części przez Kaszubów i kaliska).
Zwraca uwagę także zróżnicowanie ze względu na miejsce zamieszkania. W miastach Śląska Opolskiego na mszę przychodzi średnio ponad 15 procent osób, w parafiach miejsko-wiejskich – 17 proc., w wiejskich – ponad 67 proc.
Przyjmowanie Komunii św. Ostrożny optymizm
Także wyraźnie powyżej średniej w Polsce lokuje się liczba wiernych przyjmujących Komunię św. w diecezji opolskiej i wynosi 18,51 procent.
Instytut policzył także tzw. względny poziom communicantes – przyjmujących Komunię św. w stosunku do liczby wiernych na mszach niedzielnych. W Polsce wyniósł on 49,51 proc., w diecezji opolskiej – 54,24 proc. Wydaje się, że do przeszłości należy model z czasów młodości naszych rodziców czy dziadków, którzy po spowiedzi przystępowali zazwyczaj do Komunii św. jeden, a najwyżej kilka razy. Dzisiaj potrzeba przyjmowania „pokarmu na drogę” bierze górę nad lękiem przed popełnieniem grzechu, który drogę do Eucharystii zamknie.
– Nie powiedziałbym, że tą opolską statystyką powinniśmy się cieszyć – podkreśla ks. Andrzej Ochman, kanclerz Kurii Diecezji Opolskiej. – Choć jest ona powodem do ostrożnego optymizmu. Te wskaźniki w porównaniu z poprzednim rokiem są nieco wyższe, ale wciąż mieszczą się w granicach błędu statystycznego. Poziom religijności po trudnym dla Kościoła okresie się stabilizuje.
– Mamy dobre wyniki statystyczne w porównaniu z bliskimi nam terytorialnie diecezjami – zauważa ks. kanclerz. – Przyczynia się do tego struktura diecezji opolskiej. Ks. abp Nossol mówił o niej, że jest polno-leśna. Mamy mało parafii wielkomiejskich. Bardzo dużo jest małych parafii i wspólnot, gdzie kontakt z duszpasterzem jest bliższy i ma on większy wpływ na praktykowanie. Także dlatego, że lepiej zna swoich parafian.
Religijność Polaków. Księży stale ubywa
Liczba księży we wszystkich diecezjach w Polsce wynosiła w 2024 roku 23.274 (w 2023 było ich 23.612; w 2019 – 24.707). Najwięcej w diecezjach tarnowskiej – 1.465, krakowskiej – 1.117 i katowickiej – 949. Najmniej w diecezjach drohiczyńskiej – 245, elbląskiej – 269 i ełckiej – 294. Diecezja opolska miała w 2024 roku 651 księży.
W duszpasterstwie parafialnym pracowało 18.170 księży (spadek o 2,1 procent). W diecezji opolskiej – 531 kapłanów, rok wcześniej – 538.
Zmalała i to znacząco liczba kleryków w seminariach duchownych. W całej Polsce w seminariach diecezjalnych było ich 984 – w porównaniu do roku 2023 (było ich 1039) mniej o 5,3 procent. Ale w porównaniu do roku 2018 spadek ten nieznacznie przekracza aż 50 procent. Kleryków było wtedy 1985.
Diecezja opolska ma jeszcze większy spadek przygotowujących się do kapłaństwa. W 2024 było to 10 kleryków, w 2023 – 17, zaś w 2018 roku – 52 (Spadek powyżej 80 procent).
– Na pewno mamy do czynienia z tąpnięciem, gdy idzie o liczbę powołań – przyznaje ks. Robert Sadlak, wicerektor Wyższego Seminarium Duchownego w Opolu. – Gdy sam zgłaszałem się na pierwszy rok do seminarium, było nas na tym roku 44. Ale chcę wierzyć, że nie ma tragedii. Na roku zerowym mamy pięciu kleryków, na wszystkich latach 18. To jest mały krok do przodu. W 2026 roku czekają nas święcenia dwóch kapłanów i trzech diakonów. I to jest powód do radości.
Religijność Polaków. Liczba ocrzczonych spada
Mniejsze są także liczba i odsetek wiernych przyjmujących w Polsce sakramenty. Chrztu w 2024 roku udzielono 247,2 tys. osób (mniej niż w 2023 roku – 267.150).
W ciągu dekady liczba ochrzczonych spadła wyraźnie – w 2014 roku – 368.438, w 2024 – jak podano już wyżej – 247.168.
Spadek ten jest nieco mniej dramatyczny, gdy uwzględni się procent przyjmujących chrzest przed 1. rokiem życia do liczby urodzeń w danym roku. W 2014 wyniósł on 93,6 proc., w 2018 – 85,9 proc., zaś w 2024 – 86,9 proc.
W diecezji opolskiej ochrzczono 5080 osób. Rok wcześniej 5752.
Do Pierwszej Komunii Świętej przystąpiło w Polsce 319.928 dzieci (spadek o 1,5 proc. w stosunku do 2023). W diecezji opolskiej było 7.499 dzieci pierwszokomunijnych, rok wcześniej 7.204.
Z bierzmowaniem jest najgorzej
Jeśli chodzi o religijność Polaków, to z bierzmowaniem jest najgorzej. W 2024 roku w Polsce przyjęło je niespełna 213 tys. osób. I tu spadek rok do roku jest największy – (o 27,6 proc.). W 2023 roku było około 294 tys. bierzmowanych. W diecezji opolskiej bierzmowano 2.680 osób.
– Sakrament chrztu jest sejsmografem przemian społecznych – przyznaje ks. Andrzej Ochman. – Przestał działać automatyzm: skoro w rodzinie pojawiło się dziecko, to niesiemy je do chrztu świętego. To jest bardziej zmiana jakościowa niż statystyczna. Chrzest wymaga uzasadnienia. Rodzice często pytają: Co nam chrzest naszego dziecka daje? Pokolenie, które ma potomstwo, przynajmniej częściowo nie praktykuje, nie modli się, nie ma języka wiary. A przecież chrzest zawiera obietnicę wychowania dziecka w wierze. Widząc przemiany społeczne, uważam, że poziom udzielania sakramentu chrztu w Polsce powyżej 86 procent pokazuje pewną stabilność religijności Polaków.
Ks. Ochman podkreśla, że decyzja o przyjęciu sakramentu bierzmowania nie leży po stronie samych rodziców, ale także zależy od przyjmujących go młodych ludzi.
– Podobnie jak w przypadku chrztu, został zerwany społeczny automatyzm – tłumaczy. – Presja społeczna na decyzję nastolatka jest bardzo słaba. Bierzmowanie przypada na czas pewnego rozchwiania tożsamości młodych ludzi. Dotyczy ono także religijności i światopoglądu. Kościół bywa postrzegany przez młodych ludzi jako zewnętrzny autorytet i instytucja normatywna. To nie zawsze pomaga. A problem leży też w strukturze naszego duszpasterstwa, które nie zawsze oferuje młodemu człowiekowi realną relację, ale procedurę. To może go zniechęcać.
Religijność Polaków. Mniej ślubów kościelnych
Sakrament małżeństwa przyjęło 68.300 par – w stosunku do 2023 mniej o 11,6 proc. Było ich wtedy 77.244.
Z punktu widzenia Kościoła, dane dotyczące małżeństw są tym bardziej niepokojące, jeśli uwzględni się spadający procent ślubów kościelnych w stosunku do małżeństw zawieranych w ogóle. W 2024 roku sakramentalny charakter miało co drugie małżeństwo w Polsce (50,4 proc). To zaledwie o niecałe trzy punkty mniej niż rok wcześniej, ale aż o 20 procent mniej niż przed dekadą – w 2014 roku małżeństwa sakramentalne stanowiły 70,1 procent.
W diecezji opolskiej sakrament małżeństwa przyjęło w 2024 roku 1575 par. Rok wcześniej było ich 1760.
Katecheza. Opolszczyzna poniżej średniej
Instytut policzył także procent uczniów chodzących na religię we wszystkich typach placówek edukacyjnych łącznie.
W Polsce w 2024 roku wyniósł on 75,6 proc. Dla porównania w 2023 – 78,6 proc., w 2018 roku – 88 procent. Te sumaryczne procenty nie wyglądają bardzo źle. Ale bardziej wnikliwa analiza pokazuje, że „ratują” je uczniowie przedszkoli i szkół podstawowych, przede wszystkim w mniejszych ośrodkach. Natomiast wysoki jest spadek uczestników katechezy w szkołach ponadpodstawowych w dużych miastach. To kolejny obok spadku liczby bierzmowanych wskaźnik pokazujący silną sekularyzację młodego pokolenia w Polsce.
W diecezji opolskiej w 2024 na katechezę uczęszczało – 68,6 proc., trochę więcej niż w roku 2023 – 63,6 proc., ale wyraźnie mniej niż w 2018 – 93,8 proc.
W 2024 roku prowadziły w Polsce działalność duszpasterską 10.352 parafie mające proboszcza. Dla porównania, w całej Europie było ich niecałe 84 tys. Wniosek prosty – niemal co ósma parafia na naszym kontynencie działa w Polsce. W diecezji opolskiej było ich w roku 2024 375 (rok do roku ubyło 6).
Czytaj też: Nowy duszpasterz mniejszości w diecezji opolskiej. To ks. prof. Andrzej Anderwald
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania
