Eksperci podkreślają, że przywrócenie 5 proc. VAT na podstawowe artykuły spożywcze nie od razu wywołało fakt, że ceny w sklepach wzrosły.
– Dzięki wahaniom cen surowców rolnych na światowych rynkach, sklepy mogły w ostatnim czasie oferować klientom atrakcyjne obniżki, pomimo wycofania zerowego VAT-u – zwraca uwagę Kamil Sobolewski, główny ekonomista organizacji Pracodawcy RP.
– Skoki i spadki cen w ostatnim roku wynosiły około 30 proc., a nawet były większych wartości. Dotyczyły takich towarów, jak pszenica, soja, ryż, mleko czy mięso. Najstabilniej zachowuje się wołowina, której ceny na rynkach światowych zmieniały się w ostatnim roku w zakresie zaledwie kilkunastoprocentowym.
Ceny w sklepach wzrosły. Klienci czekają na kolejną „bombę”
Nastroje panujące wśród konsumentów ciekawie zobrazowało badanie przeprowadzone w połowie maja br. na próbie 100 kasjerów i kasjerek sklepów wielkopowierzchniowych w całym kraju dla portalu Onet. Wynika z niego, że 43 proc. kasjerów i kasjerek otrzymuje pytania od klientów, czy w ich sklepie już są lub niedługo będą podnoszone ceny ze względu na niedawny powrót 5 proc. stawki VAT na żywność. 49 proc. uczestników sondażu nie miało do czynienia z taką sytuacją, a 8 proc. tego nie pamięta.
– Sprawa VAT mocno interesuje konsumentów – stwierdza Robert Biegaj, ekspert rynku retailowego z Grupy Offerista. – Co chwilę przecież mówi się o tym mediach. Badanie pokazuje, jak dużą niepewność czują klienci. I to jest zupełnie naturalne zachowanie, szczególnie w obliczu tego, że Polacy nie lubią więcej wydawać, niż trzeba. Tak było nawet w lepszych gospodarczo czasach.
Specjaliści są zdania, że klienci pytają kasjerów o podnoszenie cen przede wszystkim z powodu obaw o domowe budżety. Może to również wskazywać na chęć poszukiwania tańszych produktów czy też sklepów z ofertą w bardziej konkurencyjnych cenach. Ale może to także wynikać ze słabszej orientacji w cenach, na co wpływają często organizowane przez handlowców różne akcje promocyjne.
Ceny w sklepach wzrosły, ale jest stabilnie
O tym, że sytuacja na rynku cenowym, mimo przywrócenia 5 proc. VAT-u na żywność, jest stabilna, przekonuje dr hab. Jacek Tomkiewicz, prof. z Katedry Ekonomii Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie.
– To wszystko zależy, w jakiej perspektywie czasowej patrzymy i do czego się porównujemy – tłumaczy. – Trzeba podkreślić, że od kilku miesięcy inflacja w Polsce spada. Za maj wynosiła 2,5 proc., czyli w maju 2024 średni poziom cen był wyższy o 2,5 proc. niż w maju 2023. Widać więc, że wbrew oczekiwaniom podwyżka stawki VAT-u na żywność nie podbiła jakoś bardzo mocno inflacji. Jest drożej, ale te przyrosty nie są już tak wysokie, jak były jeszcze rok temu. Pamiętajmy, że inflacja w marcu 2023 roku dobiła do poziomu 18,4 proc., osiągając wtedy swój szczyt.
Jak wyjaśnia, mały wpływ przywrócenia VAT-u na żywność na ogólny poziom cen wynika w dużej z rywalizacji pomiędzy dyskontami, co ma się bezpośrednio przysłużyć klientom.
– W koszyku przeciętnego Polaka żywność stanowi ponad 27 proc. miesięcznych wydatków, to największa kategoria w naszych domowych budżetach – wylicza Jacek Tomkiewicz.
– Inną, znaczącą kategorią, jest koszt użytkowania mieszkania, czyli opłaty za prąd, śmieci, wodę, gaz, itd. To ponad 19 proc. naszych wydatków, więc podwyżki w tym obszarze też mocno odczuwamy. Pamiętajmy też, że mówiąc o niskiej inflacja my się porównujemy do zeszłego roku, czyli gdy było bardzo drogo. Przed nami jeszcze odmrożenie cen energii dla gospodarstw domowych. Rząd cały czas zastanawia się, jak do tego podejść, pojawia się pomysł na bony energetyczne dla najuboższych.
Co dalej z inflacją
Ekonomista z Akademii Leona Koźmińskiego nie ma złudzeń.
– Tak niska inflacja, 2,5 proc., raczej się nie utrzyma – twierdzi Jacek Tomkiewicz. – Kolejne miesiące przyniosą nieco wyższą dynamikę cen. Dlatego też na koniec roku może ona wzrosnąć do około 3-4 proc. Do tego należy dołożyć bardzo dobrą sytuację na rynku pracy, praktycznie nie mamy bezrobocia. Wysokość płac zaczęła bardzo szybko rosnąć, to również przekłada się na ceny. Na wakacjach lepiej więc się nie dziwić, ile kosztują gofry, lody czy piwo. To naturalne, że przedsiębiorcy muszą sobie odbić rosnące koszty w wyższych cenach.
Ekspert „Koźmińskiego” zauważa, że w tym samym czasie polska gospodarka przyspiesza. W roku ubiegłym PKB urosło tylko 0,5 proc., natomiast w pierwszym kwartale br. wzrost wyniósł 1,2 proc.
– Szacuje się, że w tym roku gospodarka urośnie o około 3,5 proc. – tłumaczy prof. Jacek Tomkiewicz.
Podsumowując, z jednej strony mamy podwyżki, inflacja lekko przyspiesza, ale w tym samym czasie płace rosną jeszcze szybciej, a cała gospodarka zaczyna jeszcze bardziej przyspieszać.
– Koniec końców, konsument nie będzie miał gorszej sytuacji: owszem będzie miał trochę drożej, ale w tym samym czasie dostanie podwyżkę rekompensującą wzrosty cen. Oczywiście – jak to zawsze bywa – zależy w jakich grupach, w jakich kategoriach. Generalnie jednak płace rosną szybciej niż ceny.
Czytaj też: W Kamieniu Śląskim można już grać w golfa na europejskim poziomie
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania.




