Otyłość jest coraz większym wyzwaniem w Polsce i w Europie. Szacuje się, że w 2035 r. na świecie będzie 4 mld osób z nadwagą lub chorobą otyłości. W Polsce nadwagę ma już trzech na pięciu dorosłych Polaków. A co czwarty jest otyły.
Czym jest otyłość?
Otyłość to choroba przewlekła, która oznacza nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie. Jest konsekwencją dodatniego bilansu energetycznego (więcej energii jest dostarczanej niż spalanej przez organizm).
Otyłość to choroba, którą diagnozuje lekarz, na bazie wywiadu i wyników badań. Kluczowym do oceny otyłości jest również wskaźnik masy ciała (BMI – Body Mass Index). Mierzy on stosunek masy ciała w kilogramach do wzrostu w metrach podniesionego do kwadratu. Jeśli – przykładowo – ktoś waży 100 kg i ma 200 cm wzrostu, jego BMI 100:4 wynosi 25. Jest w dolnej granicy nadwagi.
Klasyfikacja BMI dla dorosłych (według Światowej Organizacji Zdrowia):
- 17,0–18,4 – niedowaga,
- 18,5–24,9 – prawidłowa masa ciała,
- 25,0–29,9 – nadwaga,
- 30,0–34,9 – otyłość
- I stopnia,
35,0–39,9 – otyłość - II stopnia (duża),
≥ 40,0 – otyłość - III stopnia (chorobliwa).
Warto kontrolować swoje BMI samodzielnie, najlepiej raz w miesiącu.
Osoby intensywnie uprawiające sport, jak np. kulturyści, mają wyższe BMI, ale ze względu na dużą ilość tkanki mięśniowej, która jest cięższa od tłuszczowej. Zatem podwyższone BMI nie zawsze oznacza nadmierną masę ciała: może czasami wynikać z podwyższonej zawartości tkanki mięśniowej. Najczęściej jednak świadczy o zbyt dużej zawartości tkanki tłuszczowej.
Otyłość sama nie ustępuje. Ma tendencje do nawrotów. Nieleczona postępuje i wiąże się z wieloma niebezpiecznymi powikłaniami. To choroba, na którą wpływa wiele różnych czynników. Choć styl życia, taki jak dieta i aktywność fizyczna, może mieć duże znaczenie, istnieją również przyczyny niezależne od nas. które mogą prowadzić do nadwagi.
Czynniki sprzyjające otyłości:
- środowiskowe: niewłaściwe nawyki żywieniowe, niska aktywność fizyczna, spożywanie zbyt obfitych posiłków, przewlekły stres;
- psychologiczne: niska samoocena, zastępowanie potrzeb emocjonalnych jedzeniem, występowanie zespołu jedzenia kompulsywnego, napadowego, depresja, niewystarczająca ilość snu;
hormonalne: zespół Cushinga, nieleczona niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, niedobór hormonu wzrostu, nadmiar androgenów u kobiet; - genetyczne: występowanie genu FTO.
Skutki otyłości. Otyłość powoduje wiele powikłań i prowadzi do rozwoju chorób. Niektóre z nich to: cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, choroby układu sercowo-naczyniowego (miażdżyca, udar mózgu, niewydolność serca), przewlekła choroba nerek, choroby pęcherzyka żółciowego, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, ostre zapalenie trzustki, choroby układu ruchu – stawów, kości, zespół policystycznych jajników (PCOS), niepłodność, niektóre nowotwory (jelita grubego, piersi, macicy), depresja i zaburzenia nastroju.
Z prognoz dla Polski wynika, że w 2035 r. ponad 35 procent dorosłych mężczyzn i ponad 25 procent dorosłych kobiet będzie chorych na otyłość.
– Lektura raportu NFZ skłania do refleksji, jak dużym kosztem systemowym jest zbyt późne leczenie otyłości lub całkowity brak leczenia tej choroby. Skupiamy się na leczeniu powikłań, zarówno metabolicznych, jak i układu ruchu. A to generuje gigantyczne koszty dla systemu ochrony zdrowia – podkreśla prof. dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej.
Otyłość sprzyja chorobom nowotworowym
Palenie tytoniu jest pierwszym czynnikiem rozwoju nowotworów w Polsce. Otyłość zajmuje drugie niechlubne miejsce. Tkanka tłuszczowa nie tylko magazynuje nadwyżki energii, ale także produkuje różnego typu substancje. Otyłość jest rodzajem przewlekłego stanu zapalnego. Procesy zapalne zwiększają ryzyko rozwoju raka. Mechanizmy procesu stymulowania guzów w wyniku otyłości są bardzo złożone. Podstawą leczenia otyłości są: zmiana nawyków żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić leczenie chirurgiczne.
Otyłość wiąże się z podwyższonym ryzykiem zachorowania na:
- raka okrężnicy,
- gruczolakoraka przełyku,
- raka piersi po menopauzie,
- trzonu macicy,
- trzustki,
- nerki i prawdopodobnie pęcherza moczowego.
Badania dowodzą, że wysokie BMI może także:
- zwiększać prawdopodobieństwo nawrotów raka,
- osłabiać skuteczność chemoterapii,
- zwiększać umieralność spowodowaną przez nowotwory.
Ruszaj się, walcz z nadwagą i otyłością
Uprawiając sport, możesz zapobiec: nadwadze i otyłości, cukrzycy i wysokiemu poziomowi insuliny, nadciśnieniu, bólom kręgosłupa. Włączając ruch do swoich nawyków, poprawisz także swoją jakość snu, ogólne samopoczucie i zdrowie psychiczne.
Jak zwiększyć aktywność fizyczną?
Znajdź aktywność fizyczną, która sprawi ci przyjemność. Stopniowo zwiększaj dawkę ruchu. Aktywność fizyczną dostosuj do swoich możliwości i sprawności fizycznej. Spaceruj z psem, rodziną lub przyjaciółmi. Zacznij liczyć kroki lub czas. Zamiast windy wybieraj schody.
Zgodnie z zaleceniami WHO dorośli powinni uprawiać aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności przez co najmniej 150-300 minut tygodniowo lub aktywność fizyczną o dużej intensywności przez co najmniej 75-150 minut tygodniowo. Albo równoważnie połączyć obydwie aktywności.
Umiarkowana intensywność to: szybki chód (co najmniej 4,8 km/godzinę), jazda na rowerze (nie mniej niż 16 km/godzinę), taniec towarzyski, czy prace ogrodowe. Natomiast duża intensywność to: marszobieg, jogging, bieganie, intensywny taniec, jazda na rowerze (powyżej 16 km/godzinę).
Pamiętaj, że ruch to nie tylko ćwiczenia. Aktywność fizyczna to także chodzenie, sprzątanie czy gotowanie.
Jak przeciwdziałać otyłości u dzieci?
Nadmierna masa ciała u dziecka może zwiększyć ryzyko wystąpienia otyłości w dorosłym wieku. W Polsce, zgodnie z kryteriami WHO, nadmierna masa ciała dotyczy co trzeciego dziecka w wieku wczesnoszkolnym (33 proc.). W przypadku osób poniżej 20 roku życia z otyłością zmaga się 13 proc. chłopców i 5 proc. dziewczynek, natomiast nadwaga to problem 31 proc. chłopców i 21 proc. dziewcząt.
Otyłości u dzieci sprzyjają: mała aktywność fizyczna, nadmierna liczba kalorii w posiłkach, nieregularne i pospieszne jedzenie posiłków, stres, niedostateczna ilość snu, zaburzenia emocjonalne, obniżenie nastroju i samooceny, brak samoakceptacji, zaburzenia odżywiania – kompulsywne objadanie się, zespół nocnego jedzenia, bulimia, uzależnienie od jedzenia, czynniki genetyczne, zaburzenia endokrynologiczne. choroby psychiczne.
Nie ma jednego i prostego rozwiązania problemu nadwagi i otyłości. Jest to problem złożony, który wymaga współpracy różnych środowisk i specjalistów. Podstawą jest zawsze: zmiana stylu życia polegająca na zmianie sposobu żywienia całej rodziny, zwiększenia aktywności fizycznej całej rodziny, wsparcia psychicznego dla dziecka.
Zdrowy styl życia dla całej rodziny. Zdrowe nawyki należy budować systematycznie i konsekwentnie
- Spożywajcie regularnie 4-5 mniejszych posiłków w ciągu dnia, w gronie rodzinnym, a nie przed telewizorem.
- Zastąpcie napoje słodzone i soki wodą mineralną.
- Nie nagradzajcie i nie pocieszajcie dzieci słodyczami. Zamiast słodkich nagród – wybierajcie te o charakterze edukacyjnym lub wspólne działania.
- Ruszajcie się i ćwiczcie razem, co najmniej 30 minut dziennie.
- Dbajcie o odpowiednią długość i jakość snu.
- Rozmawiajcie i na bieżąco rozwiązujcie problemy. Wsparcie emocjonalne i zdrowe relacje w rodzinie są podstawą harmonijnego rozwoju.
- Turnusy dla dzieci w uzdrowiskach. Otyłość wśród dzieci można leczyć m.in. podczas specjalnych turnusów uzdrowiskowych. Pobyt obejmuje zazwyczaj specjalistyczną dietę, ćwiczenia fizyczne, edukację zdrowotną oraz terapie wspomagające.
Leczenie w uzdrowisku jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Żeby pojechać na turnus, trzeba mieć wskazania medyczne do skorzystania z leczenia uzdrowiskowego, skierowanie wystawia lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz specjalista, który ma podpisaną umowę z NFZ.
Diety NFZ, czyli jak jeść zdrowo i nie tyć
Na twoim talerzu w każdym posiłku powinny się znaleźć w odpowiednich proporcjach:
- warzywa, owoce – ½ talerza, z przewagą warzyw,
- produkty białkowe (ryby, niskotłuszczowe produkty mleczne, jaja, mięso i nasiona roślin strączkowych) – ¼ talerza,
- produkty zbożowe pełnoziarniste (m.in. pieczywo pełnoziarniste, razowe, płatki owsiane, kasza gryczana, ryż brązowy, makaron razowy) – ¼ talerza,
- jako uzupełnienie – niewielki dodatek tłuszczów roślinnych (np. olej rzepakowy i oliwa z oliwek), orzechy, pestki, nasiona, awokado, z wyjątkiem olejów tropikalnych – kokosowego, palmowego.
Ogranicz produkty przetworzone:
- herbatniki fast food,
- wędliny,
- batony,
- słone przekąski,
- czerwone mięso,
- sól (do w płaskiej łyżeczki dziennie, czyli 5 g).
- najlepiej wyeliminuj również alkohol.
Kiedy brakuje ci pomysłu na obiad, chcesz jeść zdrowiej albo zadbać o rodzinę, portal Diety NFZ przychodzi z pomocą.
To praktyczne i bezpłatne narzędzie, które inspiruje, uczy i prowadzi za rękę, oferując gotowe jadłospisy i przepisy wspierające zdrowe nawyki.
Ponad 1,1 miliona osób już przekonało się, że zdrowe odżywianie może być naprawdę proste. Teraz kolej na Ciebie.
Diety NFZ to nie jest portal o odchudzaniu, ale o zdrowym stylu życia, codziennych, mądrych wyborach żywieniowych i budowaniu nawyków, które realnie wspierają Twoje zdrowie.
To miejsce stworzone dla każdego, kto chce jeść lepiej.
Ta przestrzeń jest dla Ciebie, jeśli:
- chcesz wprowadzić zdrowe nawyki żywieniowe,
- interesujesz się dietą i zdrowym stylem życia,
- szukasz prostych, smacznych i sprawdzonych przepisów,
- jesteś osobą zdrową i dbasz o profilaktykę,
- masz chorobę przewlekłą i potrzebujesz diety dopasowanej do swoich potrzeb.
Portal Diety NFZ to znacznie więcej niż tylko przepisy. To kompleksowe narzędzie, które wspiera Cię na każdym etapie dbania o zdrowe odżywianie. Kiedy szukasz inspiracji, potrzebujesz szybkiej porady albo chcesz dowiedzieć się, jak jeść świadomie – portal daje Ci wszystko w jednym miejscu. Praktycznie, prosto i dostępnie.
Co znajdziesz na portalu Diety NFZ?
Portal Diety NFZ daje gotowe plany żywieniowe, tysiące pomysłów. Praktyczne wskazówki i narzędzia, które ułatwiają codzienne gotowanie. Wszystko po to, aby zdrowe wybory stały się naturalne, szybkie i… naprawdę przyjemne.
19 profesjonalnych planów żywieniowych. Wszystkie są oparte na diecie DASH – jednej z najlepiej przebadanych i najczęściej polecanych przez lekarzy i dietetyków na świecie. To dieta, która wspiera zdrowie, leczy i zapobiega nadciśnieniu tętniczemu.
W portalu znajdziesz m.in.:
- DASH Classic
- DASH Nadwaga i otyłość
- DASH Wege
- DASH Cukrzyca
- DASH Hashimoto
- DASH Depresja
- DASH Senior
- DASH PCOS
- DASH Celiakia
- DASH Rodzina i wiele innych.
W sumie aż 19!
Każdy plan to gotowy zestaw codziennych posiłków, które są smaczne, proste i zbilansowane. Ty wybierasz cel – portal podpowiada, jak go osiągnąć.
Do każdego planu otrzymujesz automatycznie przygotowaną listę zakupów. Oszczędzasz czas, unikasz marnowania jedzenia i dokładnie wiesz, co włożyć do koszyka.
Dzienniczek żywieniowy pozwala w wygodny sposób zapisywać wszystkie zjedzone posiłki i wypite płyny. Dzięki temu możesz łatwo zauważyć, które produkty służą Twojemu samopoczuciu, a które mogą wywoływać niepożądane dolegliwości. To proste narzędzie, które pomaga lepiej zrozumieć własne wybory żywieniowe i wprowadzać realne, trwałe zmiany w codziennym menu.
Funkcja pomiarów postępów umożliwia monitorowanie m.in. zmian masy ciała oraz obwodu talii i bioder, dzięki czemu zyskujesz pełniejszy obraz swojej drogi do lepszego zdrowia.
Regularne zapisy pozwalają ocenić tempo zmian i upewnić się, że przebiegają w bezpieczny, kontrolowany sposób – bo np. zbyt szybka utrata masy ciała może wymagać konsultacji ze specjalistą. To narzędzie idealne dla każdego, kto chce świadomie śledzić efekty swoich działań i cieszyć się widocznymi rezultatami.
Czytaj też: Dbajmy o profilaktykę z pomocą Narodowego Funduszu Zdrowia
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania
