
Polipragmazja, czyli wielolekowość jest groźna dla każdego, szczególnie dla osób starszych, które są obciążone chorobami przewlekłymi, np. cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością krążenia. Eksperci podkreślają – starzenie się społeczeństwa i równoczesne wydłużanie życia sprawiają, że polipragmazja pozostająca poza nadzorem jest zjawiskiem aktualnym i niebezpiecznym.
Skutecznie, ale bezpiecznie. Wielolekowość szkodzi
– Leczenie musi być skuteczne, ale również bezpieczne – mówi Honorata Błaszczyk, lekarz rodzinny, ekspert NFZ. – Dlatego wybierając kolejny lek, należy zastanowić się, czy jest rzeczywiście nam potrzebny. Stosowanie dwóch leków może zwiększyć działania niepożądane nawet o pięć procent. Stosowanie pięciu leków zwiększa to ryzyko nawet do 50 procent, a ośmiu lub więcej leków prowadzi niemal stuprocentowo do działań niepożądanych.
Dodaje, że z polipragmazją mamy do czynienia także wtedy, gdy niewłaściwie kojarzymy lek z suplementem diety, z lekiem pochodzenia roślinnego, a nawet z żywnością.
– Może wówczas dojść do osłabienia terapeutycznego działania leku lub wystąpienia i wzmocnienia jego działań niepożądanych. Działania niepożądane mogą wystąpić także wtedy, gdy stosujemy lek niezgodnie ze wskazaniem, dawkujemy niezgodnie z rekomendacjami, nadużywamy albo stosujemy go zbyt dużo – dodaje lekarka.
Najczęstsze rozpoznania pacjentów z polipragmazją przewlekłą:
- zaćma,
- cukrzyca insulinoniezależna,
- rozrost gruczołu krokowego,
- przewlekła choroba niedokrwienna serca,
- niewydolność serca,
- migotanie i trzepotanie przedsionków,
- zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
- przewlekła zaporowa choroba płuc,
- ostre zakażenie górnych dróg oddechowych,
- zwyrodnienia wielostawowe,
- choroba nadciśnieniowa,
- dychawica oskrzelowa,
- zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych,
- miażdżyca tętnic kończyn, ostry zawał serca,
- ostre zapalenie oskrzeli.
Wielolekowość coraz szerszym problemem
Wielolekowość ze względu na zmieniającą się strukturę społeczeństwa dotyka coraz większej grupy osób. Staje się problemem, gdy leków jest zbyt wiele, czyli kiedy ryzyko wystąpienia działań niepożądanych przewyższa potencjalny efekt terapeutyczny. Natomiast nie ma jednoznacznych wskazań, kiedy wielolekowość staje się niewłaściwą polipragmazją. Istotną rolę w ocenie pełni lekarz prowadzący.
Brak koordynacji leczenia razem z brakiem świadomości pacjentów najczęściej jest przyczyna polipragmazji. Z perspektywy pacjenta jej najpoważniejszą konsekwencją jest zwiększone ryzyko wystąpienia potencjalnie niebezpiecznych interakcji między lekami. Co może prowadzić nawet do śmierci.
Pośrednim skutkiem jest również wzrost ryzyka niestosowania się pacjenta do zaleceń lekarskich. Konieczność stosowania wielu leków prowadzi często do nieregularnego ich przyjmowania, a w skrajnych przypadkach do zaprzestania zalecanej terapii. Z punktu widzenia płatnika publicznego korzystne jest ograniczanie zjawiska polegającego na przeznaczaniu środków na leczenie nie przynoszące efektów terapeutycznych lub nawet szkodzące pacjentom.
Kupujemy za dużo leków
W Europie 32,1% osób w wieku 65 lat lub więcej przyjmuje 5 lub więcej leków dziennie (w tym leków na receptę, leków bez recepty, a także suplementów diety takich jak witaminy i minerały). Wśród osób w wieku 65–74 lata wskaźnik ten wynosił 25,3%, wśród osób w wieku 75-84 lat 36,4%, a wśród osób powyżej 84 lat – 46,5%.
Polacy kupują bardzo wiele leków. W 2025 r. wartość sprzedaży medykamentów na receptę wyniosła 33,4 mld zł i było to o 13,1% więcej niż w roku poprzednim – Informuje GUS. Liczba zrealizowanych recept wzrosła o 0,4%, osiągając poziom 515,6 mln recept.
Należy zauważyć, że samo przyjmowanie wielu leków nie jest zjawiskiem rzadkim, a w warunkach kontrolowanych przez lekarza korzystnym lub wręcz niezbędnym do osiągnięcia określonego celu terapeutycznego. Istnieje wiele udowodnionych naukowo politerapii stosowanych m.in. w leczeniu nadciśnienia tętniczego, choroby Parkinsona, schizofrenii czy padaczki, które polegają na celowym skojarzeniu przynajmniej dwóch leków o podobnym mechanizmie działania celem uzyskania działania addytywnego i lepszych efektów terapeutycznych, pomimo zastosowania niższych lub standardowych dawek leków.
Jednak wzrost średniej długości życia i związane z nim zjawisko starzenia się społeczeństwa powoduje wzrost udziału osób o wysokiej wielochorobowości, korzystających z usług wielu specjalistów. W konsekwencji przyjmowanie wielu leków może przybrać formę niekorzystnej polipragmazji polegającego na niewłaściwym lub nieracjonalnym przyjmowaniu leków.
Kiedy wielolekowość jest dopuszczalna
- Gdy cele terapeutyczne zostały osiągnięte lub jest uzasadnione przypuszczenie, że zostaną osiągnięte w przyszłości.
- Terapia została zoptymalizowana celem zminimalizowania ryzyka niepożądanych reakcji na lek.
- Pacjent jest zmotywowany i zdolny do przyjmowania wszystkich leków zgodnie z zaleceniami.
Nieprawidłowa polipragmazja
Występuje, gdy co najmniej jeden lek jest przepisany wbrew potrzebie, ponieważ brak jest udowodnionych naukowo wskazań, wskazania te są nieaktualne lub dawka jest za wysoka.
Co najmniej jeden z leków nie spowodował osiągnięcia zamierzonych celów terapeutycznych.
Co najmniej jedna kombinacja leków powoduje nieakceptowalne niepożądane reakcje lub wystawia pacjenta na nieakceptowalnie wysokie ryzyko wystąpienia takich interakcji.
Pacjent nie chce lub nie jest w stanie przyjmować co najmniej jednego z leków.
Średnio w ciągu roku pacjenci 65+ z polipragmazją przewlekłą dostawali recepty od 4,5 osób wystawiających recepty, a średnia liczba podmiotów, w których wystawiono receptę wyniosła 2,6. W jednym dniu wystawienia recepty (co może być przybliżeniem jednej wizyty) pacjenci otrzymywali średnio 1,7 recepty. Średnia liczba wizyt w roku, w których osoby te miały wystawianą receptę wyniosła 14,7.
5 zasad, które zmniejszą ryzyko niepożądanych skutków przyjmowania wielu leków:
- Zawsze miej przy sobie aktualny spis leków wraz z dawkami. W spisie powinny znajdować się wszystkie preparaty, łącznie z suplementami diety i lekami kupowanymi bez przepisu lekarza.
- Kiedy idziesz do lekarza (każdego), pokaż mu aktualny spis swoich leków.
- Każdorazowo informuj swojego głównego lekarza prowadzącego o innych wizytach i o wynikających z nich zaleceniach. Nawet niepytany, informuj lekarzy wszystkich specjalności o tym, że leczysz się przewlekle.
- Nie zażywaj leków polecanych przez sąsiada czy rodzinę, bez konsultacji z twoim lekarzem. To, co im pomogło, tobie może zaszkodzić. Dobrym przykładem są leki przeciwbólowe i przeciwprzeziębieniowe o różnych nazwach handlowych i podobnym składzie, których łączne stosowanie może doprowadzić do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
- Przyjmowanie licznych leków bywa konieczne. Czasem ratuje życie. Zawsze może wywołać trudne do przewidzenia powikłania.
Jak sobie nie zaszkodzić
- Stosuj tylko te leki, które przepisał ci lekarz.
- Czytaj ulotkę dołączoną do leku. Zwróć uwagę na działania niepożądane.
- Przyjmuj leki w dawce przepisanej przez lekarza.
- Konsultuj każdą wątpliwość z lekarzem lub farmaceutą.
- Policz, ile tabletek dziennie przyjmujesz.
- Przygotuj listę przyjmowanych leków i ich dawki.
- Informuj swojego lekarza o lekach przepisanych przez innych specjalistów.
- Otrzymasz lek bezpłatnie, jeżeli masz ukończone 75 lat w dniu wystawienia recepty; masz wpisany kod „S” na recepcie; masz receptę wystawioną przez uprawnionego lekarza lub uprawnioną pielęgniarkę; przepisany Ci lek znajduje się w wykazie leków refundowanych; twoje schorzenia znajdują się na liście schorzeń, które są wskazaniem do refundacji.
Tańsze leki
Masz prawo zapytać o tańszy lek. Tańszy odpowiednik nie może powodować żadnych różnic terapeutycznych. Musi mieć też takie same:
- nazwę międzynarodową,
- dawkę,
- postać farmaceutyczną
- wskazanie terapeutyczne.
Oprac. KOG na podstawie materiału NFZ
Czytaj też: Otyłość zmorą naszych czasów. Jak zrzucić kilogramy na wiosnę?
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania



