Atak choroby wywołują rozmaite czynniki – np. roztocza kurzu domowego, pleśnie, pyłki roślin, niektóre pokarmy, sierść i skóra zwierząt, jad owadów, leki, substancje chemiczne zawarte np. w kosmetykach. Skłonność do alergii bywa uwarunkowana genetycznie, ale choroba może się też pojawić bez dającej się zidentyfikować przyczyny.
– Alergia łączy się z alergenem – mówi dr nauk med. Piotr Dąbrowiecki, specjalista alergolog z Wojskowego Instytutu Medycznego. – Alergen to jest substancja w zasadzie nieszkodliwa, która jednak u osób predysponowanych i uczulonych powoduje alergiczną reakcję immunologiczną. Taka reakcja zdarza się częściej u osób z atopią – dziedziczną skłonnością do spontanicznego wytwarzania uczulających ciał klasy IgE w odpowiedzi na kontakt nawet ze śladową ilością alergenu występującego powszechnie w naszym środowisku.
– Alergia to stan, w którym alergeny, czyli pyłki roślin, pokarmy, odchody roztoczy, kurzu domowego, zarodniki pleśni wywołują reakcję obronną organizmu, co powoduje powstanie objawów i specyficznych dolegliwości – tłumaczy. – Przykładowo, reakcją na pyłek brzozy w kwietniu jest katar, łzawienie spojówek oczu, kaszel, świsty przy oddychaniu, uczucie duszności. Wywołuje je pyłek, którego nie toleruje organizm alergika. Objawami mogą być także swędzące zmiany skórne, bóle brzucha lub wymioty po narażeniu na alergen pokarmowy.
Co trzeci Polak ma alergię
Dr Dąbrowiecki przedstawia statystykę alergików w Polsce: Jedna czwarta populacji w naszym kraju ma nieżyt nosa. Co dziesiąty pacjent to osoba z astmą oskrzelową. Na atopowe zapalenie skóry cierpi 10 procent społeczeństwa. Alergia pokarmowa częściej występuje u dzieci (do 8 procent) niż u dorosłych (3-4 procent). Czterdzieści procent badanych miało dodatnie wyniki testów, a alergię, czyli objawową chorobę, na pyłek brzozy, traw czy odchody roztoczy 30 procent społeczeństwa, czyli 12 milionów osób w Polsce.
– Pyłek, odchody roztoczy czy inny alergen przenika przez układ oddechowy, skórę lub przewód pokarmowy – dodaje Piotr Dąbrowiecki. – Nasz układ immunologiczny uczy się reagować negatywnie na ten alergen. Pod wpływem reakcji immunologicznej dochodzi do namnożenia przeciwciał klasy IgE, które rozchodzą się po całym organizmie i umiejscawiają się w narządach barierowych. Są nimi skóra, przewód pokarmowy i układ oddechowy. Kolejny kontakt z alergenem, na który jesteśmy uczuleni, wyzwala reakcję. Może nią być świąd skóry, wyprysk, katar, kichanie, łzawienie, blokada nosa, łzawienie skóry, „piasek” pod powiekami, czyli alergiczne zapalenie spojówek, kaszel, świst, duszności, typowe objawy astmy alergicznej. A także zdarzający się bardzo rzadko wstrząs anafilaktyczny, czyli wszystkie te objawy występujące i danego pacjenta naraz.
Jednym ze sposobów na unikanie nasilenia objawów alergii jest ograniczenie kontaktów z alergenem – czyli tym, co cię uczula.
Jeśli jesteś uczulony na pyłki
Podstawą profilaktyki jest unikanie kontaktu z alergenem. Nie zawsze jest to jednak możliwe, bo pyłki rozprzestrzeniają się z wiatrem. Poznaj metody ograniczania stężenia alergenu w otoczeniu:
- wietrz sypialnię w nocy lub wcześnie rano, gdy poziom pyłków jest niski;
- nie susz ubrań, ani nie wietrz pościeli na zewnątrz;
- nie przynoś roślin z pyłkiem do domu;
- zamykaj okna w ciągu dnia;
- noś okulary przeciwsłoneczne;
- unikaj jazdy samochodem przy otwartych oknach;
- unikaj przebywania na świeżo skoszonym trawniku lub koszenia trawy;
- unikaj kontaktu ze zwierzętami, które były na zewnątrz i mają pyłek w futrze;
- umyj włosy przed pójściem spać;
- po spacerze ściągnij ubranie, które miało kontakt z pyłkiem;
- jeśli chcesz uprawiać sport na świeżym powietrzu, rób to rano, kiedy rosa nadal wiąże pyłek;
- śledź kalendarz pylenia roślin, żeby wiedzieć, kiedy będzie wysoki poziom alergenu w powietrzu.
Alergia na pyłki zaostrza się przez dym tytoniowy. Dlatego nie pal i unikaj przebywania w zadymionym środowisku.
Kiedy i gdzie szukać pomocy?
Zdecydowana większość osób, która ma alergie na pyłki, nie musi szukać pomocy lekarza. Zwykle leki dostępne bez recepty łagodzą objawy uczulenia. Jeśli jednak potrzebujesz pomocy, zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu (podstawowej opieki zdrowotnej), który da ci skierowanie do specjalisty – alergologa.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli: leki dostępne bez recepty nie pomagają, alergia dotyczy małego dziecka, masz objawy astmy i problem z oddychaniem, masz problemy z tchawicą z kaszlem podczas ćwiczeń, masz alergie przez cały rok.
Gdy uczulają cię pleśnie:
- unikaj miejsc i usuwaj z otoczenia rzeczy z widocznym nalotem pleśni, usuń rośliny doniczkowe,
- zapewnij prawidłową wentylację pomieszczeń, utrzymuj w nich niską wilgotność, unikaj nawilżaczy powietrza,
- unikaj prac w ogrodzie (grabienie liści, koszenie trawy) oraz kontaktu z drewnem (np. do kominka).
Przy uczuleniu na roztocza kurzu:
- utrzymuj w domu temperaturę poniżej 22°C, a wilgotność pomiędzy 40-45 procent;
- odkurzaj odkurzaczem z filtrem wysokiej efektywności HEPA;
- raz w tygodniu pierz pościel w temperaturze powyżej 60°C, a kołdry i poduszki co 4-12 tygodni;
- unikaj pościeli z pierza i wełny, stosuj materace z gąbki, które można zimą mrozić na dworze, a latem suszyć na słońcu;
- unikaj przedmiotów, na których gromadzi się kurz (dywany, zasłony, tapicerowane meble) – nie wycieraj ich na sucho, stosuj mokre ściereczki;
- często wietrz sypialnie i pościel.
Kiedy masz objawy astmy
Astma oskrzelowa jest chorobą układu oddechowego, spowodowaną zapaleniem błony śluzowej oskrzeli. Może towarzyszyć choremu przez całe życie. Jednak odpowiednia terapia pozwala zmniejszyć liczbę zaostrzeń choroby i uchronić od powikłań. Daje też szansę na życie bez ograniczeń.
Prawdopodobieństwo, że zachorujesz na astmę, jest większe, jeśli twoi rodzice lub dziadkowie chorowali na astmę lub jeśli ty masz rozpoznaną alergię wziewną lub pokarmową.
– Według danych NFZ W Polsce ponad 3,5 miliona osób ma objawy astmy, a 2,2 mln rozpoznaną chorobę – mówi dr Dąbrowiecki. – Profilaktyka pierwotna astmy obejmuje jak najdłuższe karmienie piersią, najlepiej do pierwszego roku życia, unikanie palenia tytoniu w ciąży i po urodzeniu dziecka. Najlepszą formą profilaktyki drugorzędowej jest wczesne rozpoznanie astmy. Zanim doprowadzi ona do powikłań stanowiących problem w terapii.
– Rozpoznanie stawiamy, jeśli chory zgłasza objawy kaszlu – dodaje. – Szczególnie suchego, męczącego. Często z towarzyszącym objawem duszności, która pojawia się po wysiłku fizycznym, kontakcie z alergenem, przy wyjściu na zimne powietrze. U chorych z astmą często pojawia się świszczący oddech i uczucie ucisku w klatce piersiowej jako wyraz skurczu oskrzeli. Ważnym elementem w profilaktyce trzeciorzędowej jest utrzymanie kontroli astmy dzięki zastosowaniu sterydów wziewnych. Skutecznych i bezpiecznych dla chorego leków podawanych z inhalatora. Oprócz sterydów stosujemy leki rozszerzające oskrzela – krótko i długo działające, odczulanie czy immunoterapię.
Atak astmy
Co robić, gdy jesteś świadkiem ataku astmy?
- Zachowaj spokój i postaraj się uspokoić chorego.
- Pomóż mu znaleźć pozycję, w której czuje się najlepiej.
- Poluzuj choremu ubranie.
- Nie kładź człowieka, który ma atak astmy.
- Poproś go o powolne i głębokie oddychanie.
- Zapytaj, czy i gdzie ma leki – pomóż mu je wziąć.
- Jeśli nie ma leków, nie podawaj mu żadnych na własną rękę i zadzwoń do jego lekarza prowadzącego.
Opracował Krzysztof Ogiolda na podstawie materiałów NFZ
Czytaj także: Konsolidacja decyzją polityczną? Wicedyrektor porodówki: „Jesteśmy potrzebni z jednego powodu”
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania
