– Związek 2,7-diazapiren jest znany od 1973 roku – mówi prof. Dawid Zych. – Został opisany w pewnej niemieckiej publikacji. To jest związek bardzo oporny. Tak bardzo, że przez 53 lata nikt nie potrafił go zmodyfikować. Bo on nie chce wchodzić w reakcje z innymi związkami. Ale by z takim związkiem pracować, trzeba go sfunkcjonalizować. Nadać mu chemiczne „uchwyty”, do których będzie można przyłączać kolejne fragmenty i budować nowe pochodne. Pierwszym logicznym krokiem w tym celu zdawało się bromowanie. Przeszedłem przez metody, które znalem z chemii pirenu i za każdym razem dostawałem tę samą odpowiedź: nic. Brom nie chciał wejść do cząsteczki.
Dawid Zych: „Oleum pomogło”
– Z bezradności użyłem dość starej metody – bromowania w oleum. – dodaje profesor. – Jest bardzo niebezpieczna, bo kwas siarkowyVI – najbardziej stężony kwas siarkowy – jest bardzo żrący, a w dodatku jest wysycony tlenkami siarkiVI. Przechowuje się go w specjalnych butelkach z grubego szkła. Takie oleum jest bardzo drogie. Kosztuje w granicach 5 tys. zł za litr. Ale okazało się, że w naszych magazynach taką butelkę znaleźliśmy. Nikt jej od kilkudziesięciu lat nie otwierał. Nam się po długich staraniach udało.
I właśnie w oleum bromowanie się powidło i nowa substancja powstała.
– Zaskoczyło mnie to, że reakcja zaszła i gdzie zaszła. To było tak, jakby cząsteczka nagle otworzyła drzwi do budynku, który był dotąd zamknięty. Okazało się, że ona świeci. Czyli zrobiłem coś, co nikomu przez 53 lata się nie udało – cieszy się profesor.
– Aby te związki świeciły nie musimy mieć kilograma tej substancji – podkreśla profesor Zych. – To są bardzo cienkie warstwy. Wystarczy kilka miligramów takiego związku. Możemy go rozcieńczać. Jedna tysięczna miligrama nadal świeci. Można ją wykorzystać np. do ekranów smartfonów, giętkich świecących papierów itd. Ale to, co ja robię to są badania podstawowe, żeby ci, którzy zajmują się ich wdrażaniem w przemyśle, wiedzieli, z czego mogą wybierać.
Amfiteatr na okładce
Komunikat o powstaniu opolskiej cząsteczki profesor wysłał do „Chemical Communications” prestiżowego czasopisma Królewskiego Towarzystwa Chemicznego (Dawid Zych jest jego członkiem). Zaproponowano mu, że materiał ten znajdzie się na okładce.
– Pracuję w Opolu piąty rok, dwa lata temu przeprowadziłem się tutaj z Tarnowskich Gór (wywodzę się z Uniwersytetu Śląskiego) i chciałem na tej okładce pokazać coś, co kojarzy się z Opolem możliwie wielu osobom. Takim miejscem jest amfiteatr, w którym odbywa się festiwal. Mam ponad 40 publikacji, ale taką prestiżową okładkę pierwszy raz, więc tę świecącą cząsteczkę umieściłem właśnie na tle grafiki przedstawiającej amfiteatr.
Czytaj też: Z Opola do Cannes. Opolska Chmura PNT w dziesiątce najlepszych pomysłów na świecie
***
Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „O!Polska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania
